İstanbul'a Yakın Yerlerde Deprem Gerçeği: Güvenli Konut Nasıl Seçilir?

Kısa yanıt: İstanbul'a yakın illerin hiçbiri için "deprem tehlikesi yok" demek doğru değildir; Marmara Bölgesi'nin tamamı Kuzey Anadolu Fayı'nın etkisindedir. Güvenli konut seçimi il ya da ilçe adından değil, binanın kendisinden başlar: parsele özgü zemin etüdü, yürürlükteki deprem yönetmeliğine uygun proje, bağımsız yapı denetimi ve yapı kullanma izni. Bölgesel tehlike için AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası'na bakılır.

Bu rehber, İstanbul çevresinde ev arayanların en sık sorduğu deprem sorularını tek tek ele alıyor. Amacımız rahatlatıcı bir cevap vermek değil; hangi sorunun gerçekten yanıtı olduğunu, hangisinin yanıltıcı olduğunu ve karar verirken hangi belgelere bakılacağını göstermek.

Deprem riski az olan yerler nereler?

Bu soruya il ya da ilçe adıyla verilen her yanıt yanıltıcıdır. Deprem tehlikesi, bir noktanın faya uzaklığına, yerel zemin koşullarına ve beklenen yer hareketine göre değişir; aynı ilçe içinde bile parselden parsele farklılık gösterebilir. Bir yerin tehlike düzeyini merak ediyorsanız AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası'nda adres ya da koordinat girerek o nokta için hesaplanmış yer hareketi değerlerini görebilirsiniz.

Haritadaki değer bölgesel tehlikeyi anlatır, binanın ne kadar dayanacağını değil. Aynı tehlike düzeyindeki iki bina, zemini, projesi ve yapım kalitesi farklı olduğu için depremde çok farklı davranabilir. Bu yüzden asıl soru "hangi il" değil, "hangi bina ve hangi belgeler" olmalıdır.

Fay hattı geçmeyen İstanbul'a yakın iller hangileri?

Fay hattının il sınırından geçip geçmemesi tek başına güvenlik ölçüsü değildir. Deprem dalgaları fay hattından uzakta da hissedilir; hasarı belirleyen en önemli etkenler zemin ve yapı kalitesidir. Diri fayların konumunu Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü'nün (MTA) Türkiye Diri Fay Haritası'ndan görebilirsiniz, ancak bu harita bir "güvenli il" listesi olarak okunmamalıdır.

Marmara'nın gerçeği açıktır: 17 Ağustos 1999 depremi Kocaeli, Sakarya, Yalova, İstanbul ve çevresini ağır biçimde etkiledi. O tarihten bu yana yapı denetimi, deprem yönetmeliği ve zorunlu deprem sigortası gibi pek çok düzenleme hayata geçti. Bugün bölgede ev alan biri için doğru yaklaşım, fay haritasından bir "uzak nokta" seçmek değil, yeni kuralların uygulandığı ve belgelendiği bir bina seçmektir.

İstanbul çevresi en güvenli yerler neresi?

Güvenli bir yer listesi yoktur; güvenliği belgelenebilen binalar vardır. Aşağıdaki kontrol listesi, bir konutun deprem açısından nasıl değerlendirileceğini gösterir. Her maddeyi satıcıdan ya da ilgili kurumdan belgeyle isteyin; sözlü güvenceyi yeterli saymayın.

Fay hattına uzak bölgelerde konut nerede bulunur?

Faya uzaklık tek başına bir konut seçimi ölçütü olarak kullanılmamalıdır. Uzak bir bölgedeki eski ve denetimsiz bir bina, faya yakın ama zemin etüdü yapılmış, yönetmeliğe uygun tasarlanmış ve denetlenmiş yeni bir binadan daha fazla risk taşıyabilir. Uzaklığı bir kriter olarak düşünüyorsanız bile, son kararı binanın belgelerine göre verin.

Az katlı yapılar da sık sorulur. Kat sayısının az olması tek başına bir güvenlik göstergesi değildir; belirleyici olan projenin, zeminin ve uygulamanın yönetmeliğe uygunluğudur. Beytturk'un satıştaki projelerinden Elis, proje bilgilerinde alçak katlı mimariyle tanımlanır; ruhsat tarihi, zemin etüdü raporu ve yapı denetim bilgisi için satış ofisinden belge isteyebilirsiniz.

Zemini en sağlam İstanbul ve Yalova ilçeleri hangileri?

İlçe bazında "en sağlam zemin" sıralaması yapılamaz. Aynı ilçede, hatta aynı mahallede zemin koşulları parselden parsele değişebilir; bu nedenle her yeni yapı için parsele özgü zemin etüdü yapılır. Bölgesel ölçekte fikir edinmek isterseniz belediyenin imar birimine, varsa mikrobölgeleme çalışmalarına ve ilgili parselin imar durumuna başvurabilirsiniz. Zemin etüdü raporunun nasıl okunacağını zemin etüdü raporu rehberimizde anlattık.

Güvenli konut seçerken adım adım ne yapılır?

• Evin adresini AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası'nda sorgulayın; bölgesel tehlikeyi öğrenin.
• Yapı ruhsatının tarihini öğrenin; 1 Ocak 2019 ve sonrası ruhsatlar TBDY 2018'e tabidir.
• Zemin etüdü raporunu ve yapı denetim kuruluşunun adını isteyin.
• Yapı kullanma izninin (iskan) alınıp alınmadığını kontrol edin.
• Tapu kaydını e-Devlet'ten ya da tapu müdürlüğünden kontrol edin.
• Gerekirse bağımsız bir inşaat mühendisinden görüş alın.

Konutlar için resmi bir deprem sertifikası yoktur; ilanlarda bu tür ifadeler görürseniz dayandığı belgeyi sorun. Sıfır bir konutta hangi kriterlere bakılacağını Yalova'da sıfır konut alırken deprem kriterleri rehberinde, hazır bir daireyi gezerken sorulacakları hazır teslim daire alırken kontrol listesinde bulabilirsiniz. Tapu kaydının nasıl kontrol edileceği için tapuda şerh, ipotek ve haciz kontrolü rehberine, deprem sigortası için DASK ve konut sigortası yazısına göz atabilirsiniz. İstanbul'a yakın hafta sonu evi seçeneklerini ise İstanbul'a yakın hafta sonu evi sayfasında bir arada gösterdik.